Şartları sıralayacak olursak
– Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyeri olmalı
Ülkemizde küçük işletmelerin oranının yüksek olması nedeni ile büyük sayıda işçi kitlesi bu madde kapsamı dışında kalacağından iş güvencesine ilişkin hükümlerden yararlanma olanağı bulamayacaktır . İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa işyerinde çalışan işçi sayısının tespitinde bu yerlerdeki toplam işçi sayısı dikkate alınacaktır . Bu oran çeşitli ülkelerde daha az miktarlardadır ..Eski kanun döneminde bile 10 olan sayı haklı olarak eleştirilmiştir.Türk –İş Görüşünde “ülkemizde imalat sanayinin Büyük çoğunluğunun 10 dan az işçi çalıştırdığı gerçeği göz önüne alındığında kapsam çok daraltılmış olmaktadır.” Şekilde haklı olarak bu eşitsizliği eleştirmiştir.
-En az altı aylık kıdemli işçi olmalı
Altı aylık kıdemin hesabında işçinin işe başladığı tarih önemli olup iş sözleşmesinin yapılmasından belli bir süre sonra işe başlayan işçinin kıdemi sözleşme tarihinde değil işe başlama tarihi dikkate alınmalıdır. Ayrıca iş sözleşmesinde deneme süresi öngörülmüşse bu sürede kıdeme dahildir , .
– İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalı
Belirsiz iş sözleşmesi hizmet sözleşmelerinde belirli bir süre tayin edilmemiş olması veya böyle bir sürenin işin maksut olan gayesinden işin gösterilmiş amacından yada kısaca güdülen amacından yada gayesinden anlaşılamaması halindeki sözleşme süresiz sayılır .
– İşçinin yeterliliğinden veya davranışlarından
– Ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebep
– Bu şartlar halinde işveren tarafından başvurulmalı
Şartları belirledik. Bu şartların hepsinin bir arada bulunması gereklidir.

B. İşletmenin, İşyerinin ve İşin Gerekleri Nedeniyle Fesih
1. İşletme gerekleri kavramı
İş. K.m. 18/1 de işletme gerekleri kavramından bahsedilmiş olmasına rağmen bu kavramın ne anlama geldiği konusunda bir açıklama yapılmamıştır. İşletme gereği kavramı işçinin kişiliği ile ilgili olmayan ekonomik güçlüklere verimlilik ve rekabet Gereklerine ve teknolojik değişimlere bağlı olarak işyerinde işçinin işinin ortadan kalkması veya nitelik değiştirmesi sonucu çalışmaya ihtiyaç kalmaması sebebi ile ortaya çıkan işgücü fazla fazlasının işçi ihtiyacına uyarlanmasıdır. Bu maddeye açıklık getirmek ve uygulanabilirliğini anlaşılır kılmak için madde gerekçesinde örnekler verilmiştir. Gerekçe de bu nedenler ikiye ayrılmıştır. İşyeri dışından kaynaklı nedenler “sürüm ve satış olanaklarının azalması; talep ve sipariş azalması; enerji sıkıntısı ülkede yaşanan ekonomik kriz, piyasada genel durgunluk, dış Pazar kaybı hammadde sıkıntısı gibi sebepler”, işyeri için kaynaklı nedenler “Yeni çalışma yöntemlerinin uygulanması; işyerinin daraltılması; yeni teknolojinin uygulanması; işyerinin bazı bölümlerinin iptal edilmesi; bazı iş türlerinin kaldırılması gibi sebepler “gerekçede açıklayıcılık sağlaması adına örnek şeklinde tahdidi olmadan sayılmıştır. Bu nu maddedeki gibi ibaresinden de anlayabiliriz.
İş yerinin kapanması veya iflası halinde bu feshin geçerli bir fesih olduğu kabul edilmiştir. Fakat akdi yükümlülüklerden kurtulma amaçlı geçici kapama geçerli nedenli fesih sebebi kabul edilemez .

2. Ekonomik güçlükler
İşletme gerekleri ile bu kavram birbiri ile bağlantılıdır. İşletmenin faaliyetinde önemli ve devamlı bir düşüş, ciroda ve siparişlerde sürekli azalma finansman üretim ve bütçe açığı müşteri çevresi, işyerini olumsuz etkileyen ekonomik kriz gibi durumlar gibi durumlarda işverenin mevcut işçiler ile işe deva etmesi kendinden beklenemeyecek bir hal almalıdır. Yani bu durumda yapılandırma ile işgücü fazlası ortaya çıkmış olmalıdır. Ekonomik güçlükler; Örneğin cironun azalması, karınca geçici azalma gibi devamlı olmayan veya üretime işgücü ihtiyacı olduğu halde devam eden ve sadece işçiyi ekonomik krizi bahane ederek fesih haklı fesih olarak kabul edilemez .

3. Verimlilik ve rekabet gerekleri
İşletmenin verimli ve karlı çalışması için ve reorganizasyon gerektirdiği hallerde geçerli fesih nedenidir. İşyerinde verimliliğin artırılması, kalitenin ve rekabet yeteneğini korunması düşüncesi ile işyerinin küçültülmesi, üretim konusunu ve tekniklerinin değiştirilmesi işletmenin fazla verimli olmayan kısımlarının kapatması veya çeşitliliği verimliliği artırma adına yapması sonucu işgücü fazlasının ortaya çıkması sonucu yapılan fesih geçerlidir .

4. Teknolojik değişimler
Gelecekteki gelişmelere uyum sağlanması, piyasaya yeniden uyum sağlama gibi nedenlerle modern makine ve üretim araçlarının devreye sokulması, bilgisayar sistemli, tele ve robot çalışma sistemleri ile bazı işlerin ortadan kalkması o işte çalışan işçilerin istihdamında fazla iş gücü ortaya çıkarır. Bu sebeple geçerli fesih için iş gücü ihtiyacına gerek kalmaması gereklidir.

5. İşçinin çalışma olanağının kalmaması ve işgücü fazlasının ortaya çıkması
Çalışma olanağının kalamaması ve ya işgücü fazlası yukarda belirtilen durumlar sonucu oluşan bir durumdur. Yani bu kavram diğer şartlar sonucu işçinin geçerli fesihle çıkartılmasında genel ve ortak bir kavramdır. Yukarda belirtilen sebeplerle iş gücü fazlası ve çalışma olanağının kalmaması halinde ve işyerine aynı nitelikte işçi alınması söz konusu değilse fesih geçerlidir. Örneğin yurtiçi iş satış yapan firmada ihracat işine girilmesi halinde yabancı dil bilen çalışana ihtiyaç sebepli bu şartları taşımayan işçinin iş akdi geçerli fesih ile feshedilebilir .

6. Son Çare (Ultima Ratio ) ilkesi
İş kanunun da son çare ilkesi açıkça düzenlenmemiş olup madde gerekçesinde “bu uygulamaya giderken işverenden beklenen feshe en son çare olarak bakmasıdır.”şeklinde belirtilmiştir. Bu ilke yukarda belirtilen ilkelerin olması halinde tamamlayıcı olarak bu ilkenin olması halinde geçerli fesih olarak kabul edilecektir. Bu durumu yani son çare olup olmadığı konusunda olaya göre hâkim karar verecektir. Son çaredir. Çünkü işçi işinden olmakla zarar görme geçimini devam ettirme sıkıntısını yaşayacaktır. Son çaredir yani başka yöntemlerle işçinin iş akdinin devamı sağlanamamış olmalıdır. İşçinin aynı işerinde başka işte çalışması mümkünse veya işletmenin diğer işyerinde çalışması mümkün iken çalıştırılmaması ve sözleşmesinin feshi geçerli nedenli fesih kabul edilmez.

Yine işyerinde uzun süreden beri fazla çalışma uygulaması varsa bu fazla çalışma uygulamasından vazgeçilmeli ve işçinin istihdamına devam edilmelidir. Buna rağmen işgücü fazlası olması halinde işçi çıkarılmalıdır. İşçinin onayı ile ücretsiz izin uygulaması veya işçinin yetersizliği hizmet içi eğitimle yeterli hale gelmesi ki bu durum işveren için uzun bir zaman almama, maliyetli olmama gibi durumlar var ise bu yöntemler denenmeden yapılan fesih geçerli nedenle fesih değildir .İşçinin ücretinin iş süresinin kısılması sebebi ile az ödenmesi, başka işte çalıştırılması genellikle işçi aleyhine sonuç Doğuran durumlar olup İş K.m. 22 gereği değişiklik feshine gidilebilir. Yüksek mahkemece İşin türünde meydana gelen çalışma koşullarında değişiklik niteliğinde kabul edilen haller mekanik operatörlüğü yapan işçinin paketleme departmanında görevlendirilmesi, ateşçi olarak çalıştırılırken daha düşük iş olan kömürcülüğe verilmesi gibi . Bu konu ilerde anlatılacaktır.

Sayfalar: 1 2 3 4 5